Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari



SAMSUN / İLKADIM ANADOLU İMAM - HATİP LİSESİ, ‘’ TEFSİR -11 ’’ DERSİ , 1. ve II. (1-2.) ÜNİTE ÖĞRENCİ ÇALIŞMA NOTLARI :


I. (1.) ÜNİTE - KUR’AN-I KERİM TARİHİ
1. Kur’an-ı Kerim’in Nüzul Ortamı ve Gönderiliş Amacı
Vahyin gelmeye başladığı Arap Yarımadası, Asya Kıtası’nın güneybatısında bulunur. Doğuda Umman Denizi ve Basra Körfezi, batıda Kızıldeniz, güneyde de Aden Körfezi ve Hint Okyanusu ile çevrili olan bir yarımadadır. Arap Yarımadası’nda insanların bir kısmı göçebe, diğer bir kısmı da yerleşik bir hayat sürdürmekteydi. Göçebeler hayvancılık ; yerleşikler ise tarım ve ticaretle geçimlerini sağlarlardı. Kabileler kan davası ve sınır anlaşmazlıkları yüzünden sık sık savaşırlardı.
İslamiyet öncesi Arap Yarımadası’nda farklı inanç grupları vardı fakat putperestlik daha yaygındı. İnsanlar, kendi elleriyle yaptıkları putlara tapar ve bunlar için kurbanlar keserlerdi. Putperestler, putların kendilerini Allah’a yaklaştırdığına ve Allah’ın onlara yardımcı olacağına inanırlardı. Onların bu durumu, Kur’an-ı Kerim’de, “…Biz bunlara (putlara) sadece bizi Allah’a yaklaştırmaları için tapıyoruz…”(Zümer suresi, 3) şeklinde ifade edilmiştir.
Mekke’nin ticari, sosyal ve siyasi bakımdan önemli bir yer olmasının en önemli nedeni ise yeryüzünde Allah’a ibadet için yapılan ilk bina olan Kâbe’nin burada bulunmasıydı. Kur’an’da geçtiği üzere Allah (c.c.)’ın emriyle Mekke’de yapılan Kâbe, insanların zamanla Tevhit İnancını unutmasıyla gerçek kimliğini yitirmiş ve putlarla doldurulmuştu. Böylece Mekke âdeta putperestliğin merkezi hâline gelmişti. Kâbe ve çevresinin kutsal kabul edilmesi nedeniyle Arap Yarımadası’ndaki kabileler, taptıkları putları getirip buraya koyar, senenin belli günlerinde bu putları ziyarete gelirlerdi. Kâbe’yi ziyarete gelenler, Mekke’de kurulan panayırlarda alışveriş yaparlardı. Bundan dolayı Mekke halkı, zenginleşmiş ve ayrıcalıklı bir konuma gelmişti.
Araplar arasında şiir ve güzel söz söyleme sanatı (belagat) oldukça ileri durumdaydı. Kurulan panayırlarda şiir yarışmaları düzenlenir, birinci gelen şiirler Kâbe’nin duvarına asılırdı. Sözlü edebiyat geleneği gelişmiş olmasına karşın, okuma yazma bilenlerin sayısı azdı.
İslam öncesinde Araplar, birçok yönüyle ahlakı, adaleti ve özgürlüğü dışlayan bir yaşayış içerisindeydi. Bu yüzden Kur’an’ın indiği bu döneme “Cahiliye Dönemi” denilmektedir. Bu dönemde insanlar, âdeta hürler ve köleler olmak üzere iki sınıfa ayrılmıştı. Köleler, yoksullar ve güçsüzler eziliyor, insan hakkına ve onuruna değer verilmiyordu. Kadına ise toplum içinde söz hakkı tanınmayarak mirastan mahrum ediliyordu. Bunun yanında kız çocuk doğuran kadın hor görülüyordu. Hatta kız çocuğu olan babalar, bunu utanılacak bir durum olarak kabul etmekte ve bazıları kız çocuklarını diri diri toprağa gömmekteydi.



Kur’an-ı Kerim, sözü edilen olumsuz niteliklere sahip insanları vahyin eğitiminden geçirmeyi; sorumluluk sahibi, bilgili, doğru, dürüst ve adaletli bireyler yetiştirmeyi hedeflemiştir. Bu bakımdan Kur’an-ı Kerim’in ilk dönemdeki çağrısı, toplumda sosyal ve iktisadi adaletin sağlanması yönünde olmuştur. İlk inen ayetlerde yardımlaşma, sorumluluk duygusu, doğruluk ve adalet gibi ahlaki ilkeler yer almıştır. Ama bu ayetlerdeki asıl vurgu, tevhit ve ahiret inancına yöneliktir ve putperestliğin reddi üzerinedir.
Bu sebeple vahyin gönderiliş amacı: İnsanların inançlarını düzeltmek, ahlakını güzelleştirmek, dünya hayatlarını düzene koymak ve bu sayede onlara ebedî saadetlerini kazandırmaktır.
2. İlk Vahiy ve Vahyin Geliş Şekilleri
Vahiy kelimesi, Arapça ‘‘وحى /v-h-y’’ kökünden türetilmiştir. Kelime olarak, gizli konuşma, fısıldama, ilham etme, emretme, ima ve işaret etme, seslenme, acele etme, ortaya çıkarma, mektup yazma ve elçi gönderme gibi çeşitli anlamlara gelmektedir. Terim olarak vahiy; Allahu teala’nın insanlara iletmek istediği mesajlarını peygamberlerine iletmesine denir. Mahiyeti itibariyle vahiyde iletişim çok gizli ve son derece süratli bir şekilde gerçekleşmektedir. Hz. Peygambere (s.a.v.) vahiy, ashabıyla ve ailesiyle aynı ortamda bulunduğu zamanlarda da geliyordu. Onlar vahyin geldiğini anlıyor fakat ne olup bittiğini fark edemiyorlardı. Çünkü vahiy meleğinin melek şekliyle görülmesi ve sesinin işitilmesi mümkün değildi. Peygamberler dışında hiçbir insan, o süratte konuşmayı takip edecek olağanüstü bir tabiatta yaratılmamıştır
Kur’an-ı Kerim’de Yüce Allah (c.c.)’ın insanlara vahyi üç şekilde gönderdiği bildirilmektedir.
Allah, bir insanla ancak vahiy yoluyla yahut perde arkasından konuşur. Yahut bir elçi gönderip izniyle ona dilediğini vahyeder. Şüphesiz o yücedir, hüküm ve hikmet sahibidir.(Ş ûrâ suresi, 51. ayet) Ayette ifade edildiği şekilde Allah’ın vahiy yoluyla bir insanla konuşması; bildirmek istediği bir bilgiyi insana / peygambere ilham etmesi, kalbine yerleştirmesi anlamına gelmektedir. Meleğin görünmeden Allah’ın kelamını Resulullah’ın kalbine düşürmesi şeklinde gelen vahyi bu grupta değerlendirmek mümkündür. Yukarıda verilen ayette yer alan ikinci vahiy yolu, Allah’ın perde arkasından peygamberle konuşmasıdır. Bu çeşit vahye Hz. Musa’nın Allah ile bir ağaç arkasından konuşmasını örnek olarak verebiliriz. Üçüncü vahiy yolu ise, Allah’ın bir elçi (melek) göndermesi şeklinde olmuştur. Nitekim Hz. Muhammed (s.a.v.)’e ilk vahiy de melek vasıtasıyla indirilmiştir. 3. Vahyin Yazılması ve Korunması
Hz. Peygamber, vahiy yoluyla gelen ayetleri bir yandan insanlara tebliğ ederken diğer yandan da sahabeye ezberletiyordu. Yazılı kültürün gelişmediği ve sözlü kültürün hâkim olduğu o günün toplumu için ayetleri ezberlemek, yazıdan daha pratik ve güvenilir bir yol olarak kabul ediliyordu. Hz. Peygamber bununla yetinmeyip risaleti boyunca gelen ayet veya sureleri okuma yazma bilen sahabeye yazdırdıktan sonra, “Bunu falan sureye koyunuz.” demek suretiyle de kayıt altına aldırıyordu. İslam tarihinde vahiy kâtipleri olarak adlandırılan bu sahabeler “Kur’an-ı Kerim”in yazılı olarak korunmasına hizmet ediyorlardı.


BİLİYOR MUYDUNUZ?

Vahiy kâtiplerinin sayısının kırka kadar ulaştığını, Mekke’de ilk vahiy kâtibinin Abdullah b. Said, Medine’de ise Ubey b. Ka’b olduğunu, daha sonra da bu işi devamlı olarak Zeyd b.Sabit’in yaptığını biliyor muydunuz?



Vahiy kâtibi, yazdıklarını Hz. Peygambere yüksek sesle okuyor, böylece yazılan metinde eksiklik, fazlalık varsa veya yanlışlık yapılmışsa Hz. Peygamber onu tashih ediyordu. Hz. Peygamberin tashihinden geçen ayetler, yine onun emriyle çoğaltılarak Müslümanlara dağıtılıyordu. Yazılan ayet ve surelerin asıl nüshası Hz. Peygamber veya vahiy katipleri tarafından muhafaza ediliyordu. Vahiy kâtipleri gelen ayetleri, işlenmiş ince derilere, kabuğu soyulmuş hurma dallarına, beyaz ve yassı taşlara, kürek kemikleri gibi nesneler üzerine yazmışlardır. Bunun yanında “kırtas” denilen kâğıt parşömenler de az da olsa kullanılmıştır. Bunlar arasında özel işlenmiş hayvan derisi ise hem dayanıklılık hem de o günler için elde edilmesi en kolay malzeme olması bakımından, özellikle hicretten sonra daha fazla kullanılmaya başlanmıştır. Böylece Kur’an-ı Kerim’in bizzat Hz. Peygamberin yol göstericiliği ve çabasıyla hiçbir değişime uğramadan sonraki nesillere aktarılması sağlanmıştır.
Kur’an metninin Hz. Peygamber zamanındaki tespitinde takip edilen usullerden biri de “arz”dır. Hz. Peygamber, her sene ramazan ayında o zamana kadar nazil olan bütün sure ve ayetleri vahiy meleği olan Cebrail’le karşılıklı okurdu. Hz. Peygamberin vefat ettiği yılın son ramazan ayında bu karşılıklı okuma iki defa yapılmış ve buna son sunuş anlamında son mukabele denilmiştir. Bu usul, hem ezberleme hem de yazı yoluyla yapılan tespitin bir bakıma son kontrolü anlamına gelmektedir. Bu açıdan vahyin korunmasında mukabelenin önemi büyüktür.


OKUYALIM – DEĞERLENDİRELİM - Hz. Muhammed’in vahiy kâtibi Zeyd b. Sabit diyor ki:

“Yemame Savaşı’nda ashabın öldürülmesinin ardından Ebu Bekir (r.a.) beni çağırttı. Yanına vardım, Ömer (r.a.) de oradaydı. Hz. Ebu Bekir bana dedi ki: Hz. Ömer gelip bana, ‘Yemame’de Kur’an hafızları çok zayiat verdi. Bu gibi durumlarda hafızların ölmesiyle Kur’an’ın birçoğunun zayi olmasından endişe ederim. Bana kalırsa Kur’an’ın bir araya getirilmesi için bir emir çıkarman gerekir.’ dedi. Ben de Hz. Ömer’e şöyle cevap verdim: ‘Resulullah’ın yapmadığı bir işi nasıl yapabilirsin?’ Hz. Ömer, ‘Vallahi, bu hayırlı bir teşebbüstür.’ dedi. Sonra bu iş üzerinde o kadar durdu ki bana söyleye söyleye sonunda Allah, kalbimi bu işe ikna etti, ben de O’nun görüşünü benimsedim. Bu sözlerden sonra Hz. Ebu Bekir, bana, ‘Sen akıllı ve güvenilir bir gençsin. Resulullah (s.a.v.)a gelen vahyi yazıyordun. Kur’an’ı araştır ve onu bir araya topla!’ dedi. Bunun üzerine ben, ‘Ebu Bekir (r.a.) bana dağlardan birini taşıma vazifesi verse bu teklif ettiği işten daha ağır gelmezdi.’diye düşündüm. Sonra onlara, ‘Sizler, Resululla’hın yapmadığı bir işi nasıl yapıyorsunuz?’ dedim. Hz. Ebu Bekir, bana, ‘Allah’a yemin ederim ki bu hayırlı bir iştir.’ dedi. Hz. Ebu Bekir ısrarında devam edip durdu. Nihayet Allah, Ebu Bekir’le Ömer’in akıllarını yatırdığı ve göğüslerini ferahlandırdığı bu işe, benim de gönlümü ferahlandırdı. Bunun üzerine ben de Kur’an’ın peşine düşüp gereği gibi araştırdım ve onu yazılı bulunduğu hurma dallarından, ince taş levhalardan ve hafızların ezberlerinden topladım…” (Buharî, Fedâilü’l-Kur’an, 3.)


4. Kur’an-ı Kerim’in Mushaf Hâline Getirilmesi

Hz. Peygamber döneminde Kur’an’ın tamamı yazılmış ve ezberlenmiş, ancak bir kitap hâline getirilmemişti. Çünkü Hz. Peygamber hayatta idi ve vahiy gelmeye devam ediyordu. Onun vefatıyla birlikte vahiy kesilmiş ve Müslümanların elinde Allah’ın kitabı Kur’an kalmıştı. O da dağınık birtakım malzemeler üzerinde yazılı ve hafız sahabelerin ezberindeydi. Malzemelerin eskiyip kaybolması, hafızların vefat etmesi Kur’an’ın bir sonraki nesle aktarılmasını tehlikeye düşürebilir ve ilahî mesajın yerini bulmasını zorlaştırabilirdi. Nitekim Hz. Ebu Bekir(r.a.) döneminde yalancı peygamber Müseyleme’ye karşı 633 yılında yapılan “Yemame Savaşı’’nda birçok hafız sahabenin şehit düşmesi diğerleri gibi Hz. Ömer’i de kaygılandırmış ve halife makamında olan Hz. Ebu Bekir’e durumun önemini anlatarak Kur’an’ın bir araya toplanmasının gerekliliği hususunda onu ikna etmişti. Bunun üzerine Hz. Ebu Bekir de vahiy kâtiplerinden Zeyd b. Sabit’i Kur’an’ın toplanması işinde görevlendirmişti. Kur’an’ı derleme işini üzerine alan Zeyd, bu hususta son derece sağlam bir yol izlemiştir. Çünkü o, kendisine getirilen Kur’an ayetlerinin Hz. Peygamber tarafından okunmuş ve yazdırılmış bir metin olduğunu iki şahitle birlikte kabul etmiştir. Böylece Kur’an-ı Kerim son mukabeledeki ayet tertibine riayet edilmek suretiyle düzgün bir şekilde yazılıp eksiksiz olarak toplanmış ve Hz. Ebu Bekir’e teslim edilmiştir. Hz. Ebu Bekir’den sonra Hz. Ömer’e onun vefatı ile kızı ve aynı zamanda Rasulullah’ın eşi olan Hz. Hafsa’ya intikal etmiştir. İki kapak arasındaki bu derlemeye Mushaf adı verilmiştir. Hz. Ebu Bekir’in talimatıyla toplanan Kur’an başta Hz. Ömer ve Hz. Ali olmak üzere bütün sahabelerin onayını almış, kimseden bir itiraz gelmemiştir.

5. Mushaf’ın Çoğaltılması
Hz. Ömer zamanında artan fetihlerle genişlemeye başlayan İslam coğrafyası, Hz. Osman devrinde daha da büyümüştür. Fethedilen bu beldelere ashaptan Kur’an’ı iyi bilenler gidiyor, oralardaki yeni Müslüman olanlara ellerinde bulunan Kur’an nüshalarından veya ezbere dayalı okuyuşlarından öğretiyorlardı. Şahsi nüshalarda ve okuyuşlarda bulunan bazı anlam farklılıkları yeni Müslüman olanlar tarafından tam anlaşılamıyor ve aralarında önemli ihtilaflar görülüyordu. Bu ihtilaflar zamanla ciddi tartışmalara dönüştü.
H 25 (646) yılında Azerbaycan ve Ermenistan seferlerine katılan ashap arasındaki kıraat ihtilaflarına şahit olan ordunun komutanı Hz. Hüzeyfe b.Yeman endişelendi. Halife Hz. Osman’ın yanına gelerek, “Ey mü’minlerin Emiri! Kur’an hakkında Yahudiler ve Hristiyanlar gibi ihtilafa düşmeden, bu ümmetin imdadına yetiş.”, diyerek bu konuya bir çözüm bulmasını teklif etti. Hz. Osman, kıraattaki farklılıkları göz önünde bulundurdu ve Hz. Hafsa’nın elindeki “Mushaf”ı çoğaltarak belli başlı merkezlere göndermeye karar verdi. Çoğaltma işi için yine başkanlığını Hz. Zeyd b.Sabit’in yaptığı Hz. Abdullah b. Zübeyr, Hz. Saîd b. As, Hz. Abdurrahman b. Haris b. Hişam’dan oluşan bir heyeti görevlendirip yazımda ihtilafa düştüklerinde Kur’an’ın nazil olduğu Kureyş lehçesini esas almalarını emretti. Heyet çalışmalarını başarıyla tamamladı ve orijinal nüsha Hz. Hafsa’ya teslim edildi. H 25-30 (M 646-651) yılları arasında gerçekleştirilen bu çalışmada, tefsir ve açıklama maksadıyla tutulan bir takım özel notlar yazılmadı. Çoğaltılan yedi adet Kur’an nüshasından biri Medine’de bırakıldı. Diğerleri birer öğretici ile birlikte Mekke, Kûfe, Basra, Şam, Yemen ve Bahreyn’e gönderildi. Hz. Osman, ileride Müslümanlar arasında bir ihtilaf çıkmasını önlemek ve ümmet arasında birliği sağlamak amacıyla bunların dışında yazılmış Kur’an sayfalarının ve özel mushafların, imha edilmesini emretti.


6. Kur’an-ı Kerim’in Noktalanması ve Harekelenmesi
Hz. Osman zamanında çoğaltılan mushaflar, harekesiz ve noktasız bir şekilde yazılmıştı. Muhtelif harflerin aynı şekilde yazılmalarından dolayı birbirine benzeyen bu harfleri ayırt edebilmek için noktalama işaretleri konulmamıştı. O dönemde noktasız ve harekesiz Kur’an’ı sahabeler, Hz. Peygamberden duyduğu için hatasız okuyorlardı. Fakat fetihlerin artması neticesinde İslam toplumunun çoğunluğunu Arap olmayan milletlerin oluşturmaya başlaması yeni bir sorunu da beraberinde getiriyordu. Çünkü Kur’an nüshalarının harekesiz ve noktasız olması Arap olmayan Müslümanların Kur’an-ı Kerim’i doğru bir biçimde okumasını ve anlamasını zorlaştırıyordu. Bu meseleyi çözmek için ilk harekete geçen ise Irak valisi Ziyad b. Sümeyye (öl. 53/673) oldu. Ziyad, yanlış okumaların önlenmesi için Ebu’l-Esved ed-Düelî (öl. 69/688)’den yardım istedi. Ebu’lEsved, gelen teklifi önce kabul etmedi. Daha sonra bir şahsın Tevbe suresinin üçüncü ayetinde yer alan “ve rasuluhu” kelimesini “ve rasûlihi” diye okuyarak, “Allah ve Resulu müşriklerden beridir.” şeklindeki anlamın “Allah müşriklerden de Resulünden de beridir”e dönüşmesini görmesiyle durumun ciddiyetini anlayan Ebu’l-Esved ed-Düelî, verilen görevi kabul ederek Kur’an’ı harekeleme işine girişti.
Ebu’l-Esved ed-Düelî, mushafı baştan sona kadar harekelemiş, kırmızı mürekkeple fetha için harfin üstüne, esre için altına, ötre için önüne bir nokta koymuş, tenvin için de iki nokta kullanmıştır. Kur’an’ın harekelenmesi her ne kadar okuma kolaylığı getirmiş olsa da yanlışların önüne tam olarak geçilememiştir. Çünkü Kur’an’ı yeni öğrenenlerin benzer harfleri birbirinden ayırt etme güçlükleri devam etmiştir. Irak valisi Haccac b. Yusuf (öl. 95/713) bu problemi çözmek için Yahya b. Ya’mer (öl. 129/746) ve Nasr b. Asım (öl. 89/707)’ı görevlendirmiş, onlar da hocaları Ebu’l-Esved’den öğrendikleri noktalama işlemini bütün Kur’an’a uygulamışlardır. Noktalama işinde metin için siyah mürekkep kullanılırken harekeler için renkli mürekkep tercih edilmiştir. Kur’an’ı noktalama işi daha sonra Medine’ye ve diğer İslam beldelerine yayılmıştır. Halil b. Ahmed (öl. 175/791) ise günümüzde kullanılan harekeleri ve diğer noktalama işaretlerini geliştirerek bu çalışmaların son şeklini vermiştir.


BİLGİ KUTUSU
Altıncı asırda yaşamış olan Muhammed b. Tayfur es-Secâvendî (öl.560/1165)’nin, yazmış olduğu “Vakıf ve İbtida” eserinde, ortaya koymuş olduğu esaslar ve remizler, elimizde basılı Mushaflarda tatbik edilmiştir. Bu remizlere (işaretlere) kuralı ortaya koyanın ismine izafeten “Secâvend” denmektedir. (İsmail Karaçam, Kur’an-ı Kerim’in Faziletleri ve Okuma Kâideleri, s.60.)


7. Kur’an-ı Kerim’in Diğer İsimleri
Kur’an, Allah tarafından Cebrail vasıtasıyla son peygamber Hz. Muhammed’e indirilen, okunmasıyla ibadet edilen, başkalarının benzerini getirmekten âciz kaldığı Arapça bir kelamdır. Kur’an kelimesinin türediği kök konusunda farklı görüşler olmakla birlikte yaygın olan görüşe göre, kelime “okumak” manasına gelen “karae” fiilinden isimdir. Vahyin “ikra” (oku) emri ile başlaması ve Kur’an’ın çok okunması tavsiye edilen bir kitap olması gibi sebepler dikkate alındığında Kur’an isminin “okumak” anlamına gelen “karae” fiilinden türediğini kabul etmek daha doğru görünmektedir. Kur’an’ın kendisi de kelimeyi aynı anlamda kullanmıştır. Kur’an ismi, Yüce Allah tarafından verilmiştir. Buna işaret eden birçok ayet vardır. Kur’an-ı Kerim’in Kur’an dışında, başka isimleri daha vardır. Bunlardan bazısı isim, bazısı da sıfat olarak kullanılmıştır.
En meşhurları şunlardır:
el-Kitab (kalemle yazılan), el-Furkan (Hak ile batılı, helal ile haramı tam anlamıyla ayıran), ez-Zikr (Allah’ı hatırlatıp, tanıtan), en-Nûr (apaçık aydınlatan), er-Ruh (kalpleri dirilten), el-Mev’iza (öğüt ve nasihat veren), eş-Şifâ (şifa veren), el-Hüdâ (doğru yolu gösteren), el- Beyân (her şeyi açıklayan), el-Kelam (Allah’ın sözü), er-Rahmet (tüm insanlığa rahmet olan).
……………………………………………………………………………

II. ÜNİTE - TEFSİR İLMİ VE TEMEL KAVRAMLARI I. Tefsir İlminin tanımı ve Temel Kavramları
Kur’an-ı Kerim, Allah tarafından indirilmiş, tüm insanlık için bir öğüt ve şifa, inananlar için ise rehber ve rahmet kaynağı bir kitaptır. Kur’an-ı Kerim Müslümanlar için dinlerini öğrenme açısından temel kaynaktır. Müslümanlar hayatın anlam ve amacını ve nasıl yaşanması gerektiğini Kur’an’dan öğrenirler. İyi-kötü; doğru-yanlış; güzel ve çirkinin ölçüsü olarak Kur’an’ı kabul ederler. Duygu ve düşüncelerini; söz ve davranışlarını onun rehberliğinde geliştirir, şekillendirirler. Bu nedenle Kur’an’ın doğru anlaşılması için açıklanıp yorumlanması bir ihtiyaçtır. Tefsir ilmi de bu ihtiyacı karşılamayı amaçlar. Kur’an’ın ilk müfessiri Hz. Peygamberdir. O, yüce Allah’tan aldığı vahyi insanlara aktarmış ve anlamadıkları konuları da açıklamıştır. Hz. Peygambere yüklenen bu görev bir ayette şöylece açıklanmak- tadır: Apaçık mucizeler ve kitaplarla (gönderildiler). (Ey Muhammed) İnsanlara kendilerine ne indirildiğini açıkça anlatasın diye sana da Kur’an’ı indirdik.” (Nahl suresi, 44)
Her ilim dalının olduğu gibi tefsir ilminin de kendine özgü kavramları vardır. Tefsir,te’vil”, tercüme ve “meal tefsir ilminin temel kavramlarından bazılarıdır. Tefsir, başlangıçtan günümüze kadar Kur’an’ı anlama konusunda yapılan çalışmaları, belirli bir disiplin anlayışı içinde ele alan ilim dalıdır. Tefsir ilmi, Allah’ın kitabını onun muradına uygun şekilde açıklamaya çalışır. Tefsir, fe-se-ra kökünden türemiş bir kelimedir. Sözlükte, “keşfetmek, üzeri kapalı bir şeyi açmak, aydınlatmak” gibi anlamlarda kullanılmaktadır. Bir ilim dalı olarak tefsir, Kur’an lafızlarının okunuşlarını, anlamlarını ve delalet ettikleri hükümleri inceler. Amacı, Kur’an-ı Kerim ayetlerinin mana ve maksatlarını açıklamaktır.
Te’vil, evl kökünden türemiş bir kelimedir. Sözlükte,bir şeyi aslına, kaynağına döndürmek” demektir. Terim olarak ise, bir sözün muhtemel anlamlarından birini seçerek o sözle ilgili asıl manaya ulaşmak.” demektir. Bu bilimle uğraşana ise müfessir denir. Müfessir, te’vil yaparken ayetin muhtemel manalarından birini seçer. Aynı zamanda asıl manaya ulaşmak için belirli usul ve kaidelere uyar. Ancak sonuçta, ayetle ilgili yorumlardan birini seçerken kişisel tercihte bulunur. Tefsir ve te’vil, başlangıçta aynı anlamda birbirinin yerine kullanılmaktayken zamanla farklı anlamlarda kullanılan iki kavrama dönüşmüştür. Tercüme, sözlükte “bir sözü bir dilden başka bir dile çevirmek, nakletmek” anlamına gelir. Tercüme yapan kişiye ise “mütercim denir. Terim olarak tercüme, bir sözün başka bir dildeki karşılığını bularak manasını o dile aktarmaktır. Tercümede iki yöntem uygulanır: Bir metnin bütün özellikleriyle başka bir dile aynen tercüme edilmesine lafzî (harfî) tercüme denirken, asıl metnin sadece manasının başka bir dile aktarılmasına manevi (tefsîrî) tercüme denir.


NOT EDELİM - Tercümede uyulması gereken şartlar: 1. Mütercim her iki dilin özelliklerini iyi bilmelidir. 2. Asıl metnin anlam ve gayesine bağlı kalınmalıdır

Meal, “evl kökünden türetilmiş bir kelimedir. Bir şeyin amacı, varacağı sonuç anlamında kullanılır. Meal, bir sözün anlamını yaklaşık olarak vermektir. Terim olarak ise, Kur’an-ı Kerim’in kısa açıklamalarla bir başka dile çevrilmesidir. Kur’an’ı bütün incelikleriyle, tüm mana ve maksadıyla bir başka dile tercüme etmek mümkün değildir. Bu nedenle, Kur’an’ın çevirisini açıklamalarla desteklemek gerekir. Kur’an’ın bir başka dile çevirisine “tercüme” değil de “meal” denmesinin nedeni budur. Her insan Kur’an ayetlerini indiği dilden anlamak ya da tefsirlerden derinlemesine araştırmak imkânına sahip olmayabilir. Bu durumda meal okumak Kur’an’ı anlamak için bir adım niteliğindedir. Meal, Kur’an’ın kendisi değil çevirenin Kur’an’dan anladığıdır. Bu nedenle meallerde bazı farklılıklar görülebilir. Bu farklılıklar çelişki değil, Kur’an’ın aslına uygun olarak yorum farklılığıdır.
Meallerde görülen farklılıkların nedenleri şunlardır:
1. Kur’an ayetlerindeki kelimelerin bazen çevrildiği dilde bire bir karşılığı olmayabilir. Bu durumda ayetin anlamı çevrildiği dildeki yakın anlamlı kelimelerle verilmeye çalışılır. Bu da meallerde bazı farklılıklara yol açar.
2. Çevirmenlerin farklı sosyal ve kültürel yapılarda yetişmiş olmaları, ayetleri anlama ve ifade etmelerinde bazı farklılıklara sebep olmaktadır.
3. İnsanların algılama düzeyi ve ifade etme gücü farklıdır. Bu farklılık Kur’an’ı bir başka dile çeviren kimseler için de geçerlidir. Meallerde bazı farklılıkların görülmesinin nedenlerinden biri de budur.
4. Ayetlerin anlam zenginliği ve derinliği sebebiyle, çevirmenler bazen anlamlardan birini tercih etmek zorunda kalırlar. Bu da meallerde bazı farlılıklara neden olur. 5. Çevirmenler hem Kuran’ın orijinal dili olan Arapçaya hem de çeviri yaptığı dile tam anlamıyla vakıf olmalıdırlar. 6. Her meal bir tefsirdir. Bu sebeple meal yazarında müfessirde bulunması gereken şartlar bulunmalıdır.
Kur’an-ı Kerim’in mealini okurken bazı konulara dikkat edilmelidir. Her şeyden önce meal okumanın anlam ve öneminin bilincinde olmak gerekir. Zira Allah’ın sözüne muhatap olmak ve bunu anlamaya çalışmak çok önemlidir. Kur’an’daki bazı ayetlerin maksatlarının anlaşılması uzmanlık gerektirir. Bu nedenle okuyucu bu tür ayetleri anlamaya çalışırken ilgili tefsirlere ya da o konunun uzmanlarına başvurmalıdır. Kur’an’ın kendine has bir anlatım biçimi vardır. Genellikle aynı konuyu ilgilendiren ayetler bir arada verilmez. Bu nedenle, okuyucunun Kur’an meali okurken ayetlerle ilgili notlar alması, karşılaştırmalar yapması ve aynı konudaki ayetleri bir bütün olarak değerlendirmesi önemlidir. 2. Tefsir İlminin Amacı ve Kur’an’ı Anlamadaki Önemi
İnsanı diğer varlıklardan ayıran özelliklerin başında, vahye muhatap olması gelir. Çünkü insan, algıladığı şeyler üzerinde düşünme ve değerlendirme yeteneğine sahiptir. Yani insan akıl sahibi bir varlıktır. Yüce Allah’ın uçsuz bucaksız kâinatın içinden insanı seçip mesajlarını ona iletmesinin sebebi budur. Kur’an insana rehberlik eder ve onu yönlendirir. Ancak bu yönlendirme onun doğru anlaşılması ve yaşanılan çağla ilişkisinin doğru kurulmasına bağlıdır. Bunun için öncelikle Kur’an’ın insan hayatındaki rolünün kavranması ve Kur’an’la günümüz insanı arasında sağlıklı ve canlı bir ilişkinin kurulabilmesi gerekir. İşte tefsir bu amacın gerçekleşmesini sağlayan bir ilim dalıdır.
Kur’an, indirildiğinden bu yana sürekli okunan ve yorumlanan bir kitaptır. İnsanlık tarihinin en fazla yorumlanan kitaplarından biri olan Kur’an-ı Kerim’in ayetleri kimi zaman yanlış tefsir edilmiştir. Bunun nedeni insanların Kur’an ile ilgili algılama, kavrama ve bilgi düzeylerinin farklı olmasıdır. Bu nedenle Kur’an’ın Müslümanlar tarafından doğru bir biçimde anlaşılması için açıklanıp yorumlanmasına ihtiyaç duyulmuştur. Tefsir ilmi de bu ihtiyacı karşılamaya yönelik bir çaba olarak ortaya çıkmıştır. Her insan Allah’ın kitabını indirildiği dilden okumak ve anlamak imkânına sahip olamayabilir. Bu nedenle Kur’an Arapçayı bilmeyenler için farklı dillere çevrilmiştir. Bu çeviriler, Kur’an’ın anlaşılmasında önemli bir adım olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Çünkü Kur’an, lafzı ve anlam derinliğiyle eşsiz bir kitaptır. Anlamının ve edebî inceliklerinin çeviriye aktarılabilmesi için tefsir edilmesi, yani yorumlanması gerekir.
Kur’an’ın bir çok ayetinde Allah’ın sözleri üzerinde derinlemesine düşünmemiz istenir. Bu tür ayetlerin çokluğu; Kur’an’ın açıklanıp yorumlanması gereken bir kitap olduğunu açıkça göstermektedir. Bu nedenledir ki Kur’an’ın ilk ve en yetkin müfessiri olan Hz. Peygamberle başlayan tefsir faaliyeti onun vefatı sonrasında da devam etmiş ve tarihî süreç içerisinde bir ilim dalı hâline dönüşerek günümüze kadar gelmiştir.
İlk Müslümanlar Kur’an ayetlerini kendi dillerinde olduğu için kolayca anlıyorlardı. Ayrıca onlar ayetlerin iniş sebeplerini de biliyorlardı. Bazen gelen ayetlerde anlamadıkları bir şey olursa Hz. Peygambere soruyor ve ondan öğreniyorlardı. Hz. Peygamberin vefatından sonra Kur’an ayetlerinin tefsir edilmesi ihtiyacı hasıl oldu. Çünkü İslam hızla yayılmaktaydı ve yeni Müslüman olan toplumlar Kur’an’ın indirildiği dili bilmiyorlardı. Ayrıca bu insanların ayetleri doğru anlamaları için vahyin geldiği ortamı ve ayetlerin iniş sebeplerini de bilmeleri gerekiyordu. Bu süreç içerisinde tefsir ilmi daha kapsamlı ve uzmanlık gerektiren bir ilim dalına dönüştü ve zamanla farklı yöntemleri benimseyen tefsir akımları ortaya çıktı.
Tefsir ilmi oluşturduğu alt disiplinlerle Kur’an’ı her yönüyle derinlemesine inceler, Kur’an üslubunun niteliklerini açıklar. Kelimelerin ve terkiplerin hakiki, mecazi ve kinayeli manalarını, işaretlerini, delaletlerini gösterir. Anlaşılabilirlik seviyelerine göre Kur’an lafızlarını tasnif eder ve inceler. Anlam yönünden kapalı lafızlara açıklık getirir. Kıssalara, olaylara dair yeterli derecede bilgi verir. Kur’an’da yer alan Arapça olmayan kelimeleri, eş sesli ve eş anlamlı ifadeleri inceler. Ayetlerin indiriliş sebeplerini, nasih ve mensuhunu açıklar. Böylece Kur’an ayetlerinin doğru anlaşılmasında önemli bir katkı sağlamış olur. 3. Tefsir İlminin Diğer İlimlerle İlişkisi
Kur’an’ı anlama ve yorumlama konusunda, Hz. Peygamberden günümüze kadar çalışmalar devam etmiş ve bu amaçla bir çok ilim dalı ortaya çıkmıştır. Bu ilim dallarının her biri Kuran’ı farklı bir yönüyle incelemiş, vardığı sonuçları insanların istifadesine sunmuştur. Tefsir bir bütün olarak Kur’an-ı Kerim’i inceleyen bir ilim dalıdır ve bu özelliğiyle diğer İslami ilimler için vazgeçilmez bir kaynaktır. Tefsir ilmi Kur’an’ı açıklayıp yorumlarken her ayetin ilgili olduğu ilim dalının verilerinden faydalanır. Çünkü bu ilimlerin her biri Kur’an’ın itikat, muamelat ve ahlak gibi farklı konularıyla ilgili ayetlerini konu edinmiştir. Bu nedenle Kur’an ayetlerini tefsir eden kimselerin diğer İslami ilimlerden faydalanması gerekir. Örneğin, hadis ilmi Hz. Peygamberin söz ve uygulamalarıyla ilgili rivayetleri senet ve metin yönüyle inceler. Bu rivayetlerin güvenilir olanlarını, uydurma ve zayıf olanlarından ayırmaya çalışır. Böylece Kur’an’ın ilk ve en güvenilir müfessiri olan Hz. Peygambere ait söz ve uygulamaları ortaya koymuş olur. Hadis ilmi ayrıca Kur’an’ın indiği döneme ışık tutarak ayetlerin iniş sebeplerinin öğrenilmesine de katkıda bulunur. Tüm bu çalışmalarıyla Hadis ilmi, Kur’an’ın anlaşılmasında temel kaynak olan “sünneti ortaya koyarak tefsir ilmine kaynaklık etmektedir. Fıkıh usulü ayet ve hadislerden hüküm çıkarmanın yöntemlerini belirler. fıkıh ilmi ise bu yöntemleri kullanarak ayetlerden hukuk ve ibadetle ilgili hükümler çıkarır. Fıkıh usulü ve fıkıh gerek yöntem ve gerekse hüküm çıkarma yönüyle özellikle ahkam ayetlerinin yorumlanması konusunda tefsir ilmine kaynaklık etmektedirler. Kur’an’da yer alan itikad ve ahlak konularıyla ilgili ayetleri inceleyen ilim dalı ise kelam ilmidir. Bu nedenle tefsir ilmi bu konularla ilgili ayetleri yorumlarken kelam ilminin ortaya koyduğu verilerden faydalanır.
Tefsir ilminde sıkça müracaat edilen bir diğer ilim dalı ise kıraat ilmidir. Bu ilim dalı Kur’an’ın okunuşunun inceliklerini ortaya koyar. Kur’an ayetlerinin anlamları, kelimelerin okunuşlarıyla yakından ilgilidir. Bu nedenle kıraat ilmi, ayetlerin doğru anlaşılmasında büyük bir öneme sahiptir. Kur’an ayetlerini tefsir ederken yapılması gereken önemli işlerden biri de ayetin indiği zaman ve mekân bağlamını doğru bir şekilde belirlemektir. Bu nedenle ayetin ilgili olduğu tarihî alanı bilmek, Kur’an’ın nasıl bir topluma indirildiğini ve hangi şartlarda neleri değiştirdiğini anlamamıza ve bundan hareketle ayetlerin verdiği mesajları doğru olarak kavramamıza yardımcı olmaktadır. Bu ihtiyaç tefsir ilminin, İslam tarihi ve siyer gibi ilimlerden sürekli olarak faydalanmasını zorunlu kılmaktadır.
Aynı şekilde Kur’an’ı Kerim’in bazı ayetlerinin doğru anlaşılması için Kur’an’ın indirildiği dönemden önceki yüzyıllara ait tarihî bilgilere ulaşmak gerekebilir. Zira Kur’an’da en fazla yer tutan konulardan biri de geçmiş topluluklardan bahseden kıssalardır. Kur’an bu kıssalar aracılığıyla muhatabına mesajlar ve dersler vermeyi amaçlar. Ancak bu mesajların doğru algılanması ayetlerin kastettiği anlamların doğru kavranmasıyla ilgili bir durumdur. Bunun için tefsir ilmi, genel tarih bilgisine, insanın kökeni ve kültürel gelişimini inceleyen, “antropolojinin verilerine başvurur. Tefsir, Kur’an ayetlerini açıklarken dil bilimlerinden de yararlanır. Müfessir, ilk olarak Kur’an’ın cümlelerini dil açısından inceler. Ayrıca ayette geçen kelimelerin, Kur’an’ın indirildiği dönemde, hangi anlamda kullanıldıklarını belirlemeye çalışır. Çünkü bu kelimelere tarihî süreç içerisinde farklı anlamlar yüklenmiş olabilir. Bu nedenle müfessirin Arap dilinin gramerini iyi derecede bilmesi, hatta Arap edebiyatı hakkında bilgi sahibi olması, ayetlere doğru anlamlar verebilmesi açısından çok önemlidir. Kur’an ilahî vahyin sözlü mesajlarına ayet derken, Allah’ın yarattığı varlıkları da aynı şekilde “ayet” olarak isimlendirir. Bu durumda Kur’an Allah’ın sözlü ayetlerinden oluşurken, kâinat da Allah’ın kevnî ayetlerinden oluşmaktadır. Bu nedenle tefsir ilmi, varlıkların yaratılışı ve düzeni, sosyal olayların sebep ve sonuçlarıyla ilgili ayetleri açıklarken fizik, kimya, astronomi, tıp, biyoloji, psikoloji ve antropoloji gibi bilim dallarından istifade eder. Çünkü, fen bilimleri ve sosyal bilimler, Kur’an’ın bu konularla ilgili olan ayetlerinin doğru anlaşılmasına katkı sağlayacak bilgileri üretirler.
Tefsir ilminin fen ve sosyal bilimleriyle ilişkisi çift yönlüdür. Kur’an-ı Kerim, fen ve sosyal bilimlerinin ilgilendikleri konulara değinir; ancak bu konularla ilgili ayrıntıya girmez. Kur’an’ın bu konulara değinmesinin amacı, yaratılıştaki düzen ve ahenge dikkat çekmek, insanı bu konularda düşündürmek ve böylece Allah’ın varlığının ve gücünün kavranılmasına yardımcı olmaktır. Diğer bir amaç ise insanı araştırmaya ve öğrenmeye yönlendirmek, böylece yaratılışın sırlarının kavranmasına yardımcı olacak bilimsel çalışmalara teşvik etmektir. Fen bilimlerinden “fizik”, maddeyle ilgili olayları ve bu olayların bağlı oldukları fizik kanunlarını ele almaktadır; Kimya ise cisimlerin yapısını ve atom düzenini incelemektedir. Yüce Allah Kur’an’da evrenin yaratılışı, işleyişi, varlıkların fiziki ve kimyevi yapısı ile ilgili konulara değinmekte ve bu konularda bazı somut bilgiler vermektedir. İşte bu bilgileri veren ayetlerin doğru anlaşılması için fizik ve kimya bilimlerinin verilerinden faydalanmak gerekir Gökyüzünü ve her türlü gök cismini inceleyen ilim dalı astronomidir. Kur’an’da astronomi ile ilgili bir çok ayet bulunmaktadır. Kur’an göklerin ve yerin yaratılışından ve gökyüzündeki sayısız varlığın düzenli hareketlerinden sıkça bahseder ve bunlar hakkında somut bilgiler verir. Bu bilgilerin doğru anlaşılmasında astronomi ilminin verdiği bilgilerden faydalanmak gerekir. Bitki ve hayvanların doğma, büyüme ve üremesini konu edinen biyoloji ilmi ve hastalıkların tedavi ve önlenmesi ile ilgili çalışmaları yürüten tıp ilmi de bu alanlarla ilgili Kur’an ayetlerinin tefsiri açısından önemlidir. Aynı durum, insanı ruhsal yönüyle inceleyen psikoloji ve insanın toplumsal hayatını ele alan sosyoloji gibi ilim dalları için de geçerlidir.


sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconSamsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ fikih -10 ’’ dersi,...

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconErzurum Anadolu İmam Hatip Lisesi Öğrenci Pansiyonu

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconHekimhan anadolu imam hatip lisesi

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconAybasti anadolu imam hatip lisesi

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconŞEHİt mansur cansiz anadolu imam hatip lisesi

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconAbdurrahman yerlikaya kiz anadolu imam hatip lisesi

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconDÜzce osman kuyumcu anadolu imam hatip lisesi pansiyonu

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconTÜrkoğlu imam hatip ortaokulu 2017-2018 EĞİTİM ÖĞretim yili siniflar...

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconAbdülbaki ÜNLÜ İmam hatip ortaokulu biLİŞİm teknolojileri ve yazilim...

Samsun / İlkadim anadolu imam hatip lisesi, ‘’ tefsir -11 ’’ dersi, ve II. (1 ) ÜNİte öĞrenci Çalişma notlari iconBtso hüseyin sungur anadolu lisesi selahattin aktar öĞrenci pansiyonu talimatnamesi


kullanım kılavuzu





© 2000-2018
kişileri
kilavuzu.com
.. Ev